Şuan Kıble Ne Tarafta? Siyaset Bilimi Perspektifinden Bir Analiz
Toplumlar, tarih boyunca ideolojiler, güç ilişkileri ve kurumsal yapılar etrafında şekillendi. İnsanlar, hem bireysel hem de toplumsal olarak yönelimlerini belirlerken bir anlamda “kıble”ye yönelirler. Ancak bu kıble, fiziksel bir yönü işaret etmenin ötesinde, siyasetin, iktidarın ve toplumsal düzenin belirlediği bir yönü ifade eder. Peki, bugün “kıble” ne tarafta? Demokrasi, meşruiyet, yurttaşlık ve katılım kavramları üzerinden inceleyerek, iktidarın şekillendiği ve yurttaşların güç ilişkileri karşısında hangi pozisyonu aldığına dair bir siyasal analiz yapmak, toplumsal yapıları anlamamıza yardımcı olabilir.
İktidar, Meşruiyet ve Kurumlar: Siyasetin Temelleri
Siyaset, bir toplumda kimlerin, nasıl ve hangi yollarla güç sahibi olduğunu ve bu gücün ne şekilde meşruiyet kazandığını sorgular. Toplumların farklı ideolojik yapılarına ve güç ilişkilerine dayanan kurumlar, her zaman belirli bir “kıble”yi işaret eder. Bu, ister bir hükümetin aldığı kararlar olsun, isterse sosyal hareketlerin savunduğu temel haklar, her biri bir yön belirler.
İktidar ve Meşruiyet İlişkisi
Siyasetin temeli, iktidar ile meşruiyet arasındaki dengeye dayanır. Meşruiyet, halkın bir iktidarı ve onun kararlarını ne kadar kabul ettiğini, güvenini ve desteğini belirleyen bir faktördür. Demokrasi ideolojisi altında, iktidarın halk tarafından seçilmesi ve halkın rızasına dayalı olması beklenir. Ancak burada kritik bir soru ortaya çıkar: Meşru iktidar, her zaman halkın gerçek isteklerini yansıtan bir yönetim midir?
Günümüzde, birçok demokratik rejimde seçimler düzenleniyor; ancak siyasi elitlerin halkın iradesini ne kadar yansıttığı, bir başka tartışma konusudur. Meşruiyet, sadece seçimler aracılığıyla sağlanmaz. Hükümetlerin, toplumsal yapıların, hukuk sistemlerinin ve hatta medyanın etkisiyle şekillenen ideolojiler de bu meşruiyetin kaynağını oluşturur.
İdeolojiler ve Güç İlişkileri
İdeolojiler, iktidar sahiplerinin gücünü meşru kılmak için kullandıkları araçlardır. Marx’ın ideolojinin üstyapıdaki işlevine dair söyledikleri, hâlâ günümüzde geçerliliğini koruyor: Güç, ideolojik araçlarla halkın kabulüne sunulur. Ancak bu ideolojik yapı, her zaman toplumsal düzeni dengede tutmaz. Aksine, bazen güç ilişkilerindeki eşitsizlikleri daha da derinleştirir.
Bugün dünya çapında farklı ideolojilerin yükselişi, iktidarın meşruiyetini yeniden sorgulamamıza neden oluyor. Örneğin, popülist hareketler son yıllarda birçok ülkede güç kazandı. Bu hareketler, halkın “doğru” sesini savunduklarını iddia ederek iktidara gelmiş olsalar da, çoğu zaman bu güç, çeşitli toplumsal gruplar arasında kutuplaşmaya yol açmaktadır. Popülist liderlerin kullandığı söylemler, halkı “doğru kıbleye yöneltme” vaadiyle şekillenir, ancak bu söylemlerin çoğu zaman toplumun tüm kesimlerini kapsamadığı açıktır.
Demokrasi ve Yurttaşlık: Katılımın ve Temsilin Anlamı
Demokrasi, en temelinde halkın kendi kaderini tayin etme hakkını ifade eder. Ancak bu, her zaman uygulamada eşit şekilde işlemez. Katılımın derecesi, yurttaşların siyasi süreçlere dahil olma biçimi ve temsilin doğru şekilde yapılması, demokrasinin işleyişini belirler.
Katılımın Gücü
Yurttaşlık, bir toplumda bireylerin hak ve sorumluluklarını taşıdığı bir statüden çok daha fazlasıdır; aynı zamanda bireylerin devletle ve toplumla olan etkileşimidir. Katılım, sadece seçimlere gitmekle sınırlı değildir. Toplumun aktif bir parçası olmak, çeşitli siyasi hareketlerde yer almak, sivil toplum örgütleri aracılığıyla karar süreçlerini etkilemek, bireylerin siyasi iktidarı denetleme yollarıdır.
Ancak günümüzde katılım, pek çok engelle karşı karşıya kalmaktadır. Sosyal medya üzerinden yapılan siyasetin, bilgi kirliliği ve kutuplaşmaya yol açması, katılımı daha çok yüzeysel hâle getirebilir. İnsanlar, siyasi süreçlerden uzaklaşıp, medyanın sunduğu “kıbleye” doğru sürüklenebilirler. Burada, demokrasi ve katılım arasındaki farkı sorgulamak önemlidir: Demokratik sistemin işlemesi için sadece seçimler değil, aynı zamanda gerçek katılım ve sivil toplumun güçlenmesi gerekir.
Temsilin Yetersizliği ve Yönelimler
Demokrasilerde, halkın iradesinin doğru şekilde temsil edilmesi beklenir. Ancak günümüzde bu temsiliyet, çoğu zaman ekonomik çıkarlar, elitlerin etkisi ve medya manipülasyonları tarafından gölgeleniyor. İnsanlar, sandık başında oy kullanırken, aslında tek bir doğruyu takip ediyor olabilirler mi? Temsiliyetin zayıf olduğu toplumlarda, bireyler kendilerini “kıble”ye yönelmiş birer satelit gibi hissedebilirler. Kıble, bazen sistemin sunduğu seçimlerden çok, hükümetlerin elindeki medya ve bilgi gücü tarafından şekillendirilen bir yön olabilir.
Güncel Siyasi Olaylar ve Toplumsal Yapı
Siyasetin pratikte nasıl işlediğini görmek için güncel örneklerden faydalanmak faydalı olabilir. Bugün dünya çapında, örneğin Amerika’daki 2020 Başkanlık Seçimleri veya Avrupa’daki yükselen sağ popülist hareketler, toplumsal yapıyı ne denli etkilediğini gösteriyor. Popülizm, kitlelerin duygularını ve korkularını kullanarak iktidara gelirken, aslında bu tür hareketler meşruiyet sorunları yaratmaktadır. Bu durum, ideolojilerin ve gücün nasıl toplumsal yapıyı biçimlendirdiğine dair önemli ipuçları sunuyor.
Sosyal Medyanın Rolü
Sosyal medya, günümüzün politik kıblesini büyük ölçüde şekillendiriyor. Birçok siyasetçi, kitlelere doğrudan hitap edebilmek için bu mecraları kullanıyor. Ancak bu, aynı zamanda medyanın gücünü de artırıyor. Gerçekler ve algılar arasındaki çizgi giderek daha bulanıklaşıyor. Burada şu soruyu sormak yerinde olacaktır: Medyanın gücü, halkın kararlarını gerçekten temsil mi ediyor, yoksa onları kendi çıkarları doğrultusunda mı şekillendiriyor?
Sonuç: Kıbleye Yönelirken
Siyaset, her zaman bir yönelim meselesidir. Hangi ideolojiye yöneldiğimiz, hangi kurumların ve liderlerin gücünü kabul ettiğimiz, bir toplumun “kıble”sini belirler. Bu yönelim, her ne kadar bireysel tercihlerle şekillense de, genellikle toplumsal yapıların, güç ilişkilerinin ve ideolojilerin etkisi altındadır. Sizce, günümüzde toplumlar gerçekten özgür iradeleriyle mi hareket ediyor, yoksa yönlendiriliyor mu?
Demokrasi ve katılım arasındaki farkları sorgularken, siyasetçilerin halkı “kıbleye” yönlendirme çabalarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Gerçekten demokratik bir toplumda, bireyler kendi “doğru kıblelerini” seçebilecek güce sahipler mi?